Centrum Zrównoważonego Rozwoju EKOFUTURIUM w Koszalinie – I NAGRODA

Podstawowym zagadnieniem powstającej koncepcji jest pytanie – czym powinien być budynek Ekofuturium odpowiadający tak dużym ambicjom programowym? Odpowiedź staraliśmy się znaleźć w zdefiniowaniu architektury podkreślającej zrównoważony rozwój, futurystycznej, wyrażającej nowoczesność i wysokie technologie.
Wiele przykładów budowli powstających dekady temu pokazuje, że niekoniecznie to co wydawało się być ultranowoczesne w momencie projektowania, tak dzisiaj odczytujemy. Wydaje się, że budynek naznaczony nowoczesnością lub ekstrawagancją estetyki związanej z czasem jego powstawania po upływie lat może wydawać się „passe” i że jedynie prostota, elegancja proporcji, dobre funkcjonowanie, trwałość materiałów z których został wykonany i nienaganne wykonanie, gwarantują ponadczasowość, a co za tym idzie nowoczesność na lata.
Idea kształtowania bryły Centrum Zrównoważonego Rozwoju opiera się więc na prostocie, powtarzalności i klarowności układu, na dialogu budynku z otaczającym terenem. Prosta i rozpoznawalna forma lewituje ponad gruntem pozostawiając jak najmniejszy ślad w terenie rozciągającego się dookoła parku.
Koncepcja budynku EKOFUTURIUM jest przykładem architektury zgodnej ze współczesnymi, świadomymi zasadami projektowania. Jest obiektem ekologicznym, z niskim śladem węglowym, projektowanym z uwzględnieniem zasad gospodarki cyrkularnej i w zgodności z naturą oraz warunkami lokalnymi.
Dwie główne osie refleksji zdefiniowały podstawowe decyzje projektowe. Pierwszą jest odniesienie do terenu parkowego będącego częścią zadania konkursowego, drugą, nawiązanie dialogu z budynkami Politechniki Koszalińskiej, a w szczególności nowoprojektowanym Cognitarium.
Sposób działania w stosunku do terenu wyraża poszanowanie dla zieleni. Koncept bazuje na uwolnieniu osi widokowych i ograniczeniu impaktu kubatury na podłoże poprzez podniesienie bryły i jej punktowe podparcie. W trakcie odkrywania parku, z każdego punktu ścieżki zwiedzania, poprzez zieleń i obecną pod różną postacią wodę, widzimy całość założenia parkowego oraz relację z rozpoczętą obok inwestycją. Kubatura jest zwartym, oderwanym od ziemi prostopadłościanem, minimalistyczna forma widnieje jako monolit w naturalnych kolorach ziemi.
Mając nadzieję, że poprzez wspólne cechy architektoniczne, nowe budynki docelowo stworzą nowoczesny kompleks badawczo – edukacyjny, podjęto próbę „współpracy” i nawiązania dialogu, uzupełniając nakreślony przez Autorów Cognitarium sposób kreowania przestrzeni.

Centrum Zrównoważonego Rozwoju w Koszalinie stanowi integralną część kampusu, świadomie wpisując się w jego strukturę urbanistyczną.
Oś wejścia głównego zaprojektowana została od strony północno-wschodniej. Budynek Centrum Zrównoważonego Rozwoju uwalnia przestrzeń placu wejściowego korzystając z widoku na oś rzeźby „Płonące ptaki”. Ponadto, przewidziano wejścia drugorzędne przez kawiarnię i od strony strefy edukacji.
Planowany dojazd do Futurium znajduje się od ulicy Chrzączyńskiego, gdzie przewidziano 39 miejsc postojowych w terenie, w tym 4 dla osób niepełnosprawnych. Planowane jest włączenie się w układ drogowy kampusu poprzez przedłużenie drogi wjazdu na działkę. Równolegle ukształtowany ciąg pieszo-rowerowy (na działce 19/17) nie przewiduje ruchu kołowego poza obsługą pożarową. Dojazd logistyczny z wjazdem na ulicy Chrzączyńskiego znajduje się od strony ul. Gdańskiej. Tutaj również, w celu optymalnego połączenia z kampusem, istniejąca komunikacja rowerowa zostanie uzupełniona o ścieżkę rowerową.
Dokładne położenie budynku zostało wyznaczone z zamysłem zachowania jak największej ilości wartościowych drzew. Podstawą do projektowania zagospodarowania terenu, w tym Ogrodu Doświadczeń była zasada gospodarki w obiegu zamkniętym. Projekt reprezentuje różne podejścia do krajobrazu zgodnie z zasadą 6 R – Rethink, Refuse, Reduce, Reuse. Repair, Recycle. Dzięki zastosowaniu różnych poziomów ingerencji w zastany teren, krajobraz sam w sobie staje się eksponatem. Szczegółowy sposób funkcjonowania terenu omówiony został w podpunkcie – Rozwiązania przestrzenne i formy małej architektury.

Podniesiona bryła Ecofuturium oparta jest na czterech solidnych podporach cofniętych względem elewacji. Parter budynku jest w całości przeszklony zacierając granice pomiędzy parkiem a zielonym, wewnętrznym patiem. Ażurowa powłoka ujednolica wszystkie cztery elewacje.
Patio, tarasy zielone i dach stanowią zarówno przestrzeń rekreacyjną, jak i element ekosystemu wspomagającego oczyszczanie powietrza oraz zatrzymywanie wody opadowej. Istotną decyzją projektową było niepodpiwniczanie przestrzeni dziedzińca zapewniając możliwość rozwoju roślinom na gruncie rodzimym.
Podcięcie budynku daje możliwość organizacji wydarzeń w każdych warunkach atmosferycznych, jest naturalnym zadaszeniem wejść, tarasu kawiarni, warsztatów połączonych z przestrzeniami edukacyjnymi oraz połączeniem budynek z ogrodem.
Wokół budynku obecna jest woda w postaci zbiorników deszczowych lub basenów retencyjnych. Jest to nie tylko malowniczy naturalny element zagospodarowania terenu. Bliskość wody daje poczucie chłodu w gorące letnie dni, działa jak magnes przyciągając miłośników śledzenia żabek i drobnych organizmów żyjących w trawach i trzcinach. Jest w końcu elementem sprzyjającym skupieniu i relaksowi.
Koncepcja powstawała z myślą o jak największej podatności budynku na zmiany, zarówno w trakcie kolejnych faz projektu jak i po oddaniu obiektu do użytku. Dzięki prostej bryle i regularnemu kształtowi rzutu, obiekt daje bardzo duże możliwości aranżacyjne. Elastyczne granice między funkcjami pozwalają na powiększanie jednych przestrzeni względem innych, na przykład łącząc sale wystawiennicze w różne konfiguracje lub tworząc roszady związane z modyfikacjami programu. Układ obwodowy zbliża relacje interdyscyplinarne, umożliwia płynność przemieszczania.
Podwójna fasada zaprojektowana jest na bazie materiału z recyklingu, z cegły rozbiórkowej. Ekran funkcjonuje jako filtr przeciwsłoneczny ograniczając przegrzewanie budynku oraz redukując zapotrzebowanie na energię do chłodzenia. Elementy porowate fasady wspomagają bioróżnorodność tworząc miejsca do życia dla owadów i ptaków. Właściwe zamknięcie kubatury stanowi fasada szklana o niskim współczynniku przenikalności.
Fasada wewnętrzna w patio została zaprojektowana zgodnie z zasadami „biophilic design”, co oznacza, że jej forma, materiały i sposób wykonania sprzyjają kontaktowi człowieka z naturą. Elementy szklane pozwalają na przenikanie krajobrazu do wnętrza, wzmacniając efekt wizualnej integracji z otoczeniem. Uskoki w postaci tarasów są dodatkiem zapewniającym powierzchnię pod nasadzenia. Całość, wraz z tętniącym zielenią patiem, tworzy dynamiczną, zmieniającą się w ciągu dnia i roku, grającą światłocieniami roślinności fasadę.
Skromność form pozwala na prefabrykację oraz nienaganne zaprojektowanie prostych i powtarzalnych detali. Pozwala również na skoncentrowaniu nakładów finansowych na niewielkiej różnorodności jakościowych materiałów budowlanych. Kompaktowy charakter bryły przynosi realne korzyści ekonomiczne, zarówno inwestycyjne jak i eksploatacyjne.

W unikalny sposób została potraktowana szata roślinna, realizując nadrzędne hasła filozofii inwestycji – Reduce, Refuse. Projekt całkowicie porzuca tradycyjne podejście tworzenia typowych ozdobnych nasadzeń. W to miejsce przyjęto założenie podążania za naturalnymi procesami kształtującymi zbiorowiska roślinne, zachowując wszystkie wartościowe przyrodniczo istniejące grupy roślin, a także wprowadzając rodzime gatunki w pełni dostosowane do występujących lub spodziewanych warunków siedliskowych.
Idąc tym tokiem myślenia na terenie wyznaczono 11 stref odpowiadających różnym zbiorowiskom roślinnym. Obejmują one m.in.: łęg wierzbowo-topolowy (Salicetea purpureae), łęg jesionowo-olszowy (Fraxino-Alnetum) tworzące nieużytkowe, podmokłe enklawy bioróżnorodności od strony ul. Gdańskiej; grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum), stanowiący zacieśniającą oprawę wnętrz parkowych tworzące użytkowe zacienione tereny; użytkowe zbiorowiska trawiaste o różnym stopniu żyzności i wilgotności podłoża w tym łąki świeże (Arrhenatherion elatioris), murawy kserotermiczne (Festuco-Brometea), murawy wydepczyskowe (Lolio-Plantaginetum); zbiorowiska związane z projektowanymi zewnętrznymi zbiornikami retencyjnymi, w tym: zbiorowiska związane ze stale obecnym lustrem wody (Potamion), zbiorowisko szuwarów trzcinowych w obrębie często zalewanych stref przybrzeżnych (Phragmition) oraz jedynie sporadycznie zalewane łąki wilgotne (Molinietalia).
Ogród na dachu przewidziany został natomiast jako zróżnicowane, wielowarstwowe zbiorowisko wybitnie odpornych krzewów i bylin z grupy ciepłolubnych zarośli (Berberidion). Stosowanie zbiorowisk o charakterze biocenotycznym, poza ich wysoką bioróżnorodnością (nasadzenia takie są naturalnym biotopem, miejscem schronienia i żerowania dla rodzimej fauny), niosą za sobą szereg wymiernych korzyści. Są one wyjątkowo trwałe i odporne na niekorzystne warunki klimatyczne, do których dostosowane są w wyniku naturalnej sukcesji, a także pozwalają na minimalizacja kosztów związanych z pielęgnacją – zastosowane rośliny poprzez swoje ewolucyjne dostosowanie do siedliska, nie są wypierane przez gatunki inwazyjne i nie wymagają dodatkowego nawadniania.
Istotnym aspektem projektu jest także świadomość, ze projektowane tereny zieleni nie stanowią jedynie przestrzeni dedykowanej ludziom, ale mogą go zamieszkiwać również różne gatunki fauny miejskiej. W świetle ogólnie kurczących się siedlisk naturalnych, nawet przestrzenie parków kieszonkowych mogą być relatywnie bardzo wartościowe pod względem przyrodniczym co przejawia się dążeniem do stworzenia optymalnych warunków siedliskowych dla zwierząt potencjalnie zamieszkujących ten teren.